چہ اِشیءَ پیش کہ ہپَتگءِ روچانی نامانی بابتءَ دوگپ نبشتہ بکناں۔ساریءَ بلوچیءُُ پارسی ءِ ہساب یا شُمار (ہندسہاں) نبشتہ کناں۔تاکہ پہ ہَپتگ ءِ روچانی ہساب کنگءُُ پہَمگ ءَ اَرزانی ببیت۔ پرچاکہ بلوچیءِ ہَپتگءِ روچ چہ ہساب (ریاضی)ءَ بُنگیج بنتءُُ بلوچی زُبانءِ بُنگیجی ہساب اوں چہ ہمد ءَ بِندات بنت کہ اِدءَ یک ءَ بگرتاں پَنچءَ اَنت۔بزان اے روچانی نام ماں بلوچی زُبانءَ دو کار کن اَنت۔ یکے زُبان ءِ بُنیادی ہساب (ریاضی) ءُُ دومی سالدر (Calendar) کہ چہ ہمیشانی سرءَ بُنگیج بیت۔ پمیشکا اِشانی بستار سک باز اِنت۔ اے گپ اوں زانگی اِنت کہ اے ہساب یا شُمار(لیکو) اَنوگیں نہ اَنت۔ بلکیں اِشانی بِندات یابُنزہ چہ پارسی باستان (کوہنیں پارسی)ءُُ اَوِستا (Avesta) ءَ پیداک اَنت کہ پہ دَروَرءَ اے پیمءَ اَنت۔
”پارسی باستان ءِ لیکو(ہساب):۔ایوا(1)دوا(2) شِے(3) چہار(4) پَنچا (5) شِش (6) ہپتا (7) ہَشتا(8) نوا(9)دَہتا(10)1؎“۔
بلوچیءِ لیکو:۔ یک(1)دو(2) سے(3) چار(4)پنچ(5) شش(6) ہَپت(7) ہَشت (8) نُہ(9) دَہ(10)۔
پارسیءِ لیکو:۔ یک(1)دو(2)سِہ(3)چہار(4)پَنج(5)شِش(6) ہفت(7) ہَشت (8) نو(9)دَہ(10)۔
بلوچی ءُُ پارسی ءِ اَستیں ہپَتگءِ روچانی رَہبند یاکُلیہ(Formula)کہ ماہ ءَ را چار ہَپتگ ءَ بَہرکَنگ بوتگ۔ اے رَہبندماں میترائی دین ءِ وہدءُُ زَمانگءَ جوڑ بوتگیں رَہبند ے۔میترائی کوہنیں آریائی دینے گُشگ بیت کہ چہ پیگمبر زَرتشت (زَردشت) ءَ سک بازپیسر اِنت۔پیگمبر زَرتشت ءِ زَمانگ ءِ بابت ءَ گُش اَنت کہ آ ”چہ مہترعیسیٰءَ ہزار(1000) تاں ہزارءُُ پنچ سد(1500) سال ساری اِنت2؎“۔
”بَلئے چیزے مردم آئیءِ زَمانگءَ را شش سد شست (660) سال چہ مہتر عیسیٰ ءَ ساری ءِ لیک اَنت۔ شش سدءُُ شست سال ساری زَرتشتءِ زَمانگءَ زَرتشتی دینءِ مُلّاہاں وتی کتابانی توکءَ بیان کُتگ کہ مردم ہمیشیءَ راست ءُُ تَچک تر لیک اَنت۔بَلئے یونان ءُُ رومءِ دپتر زانت کانتوس (Kantus) ءَ زَرتشتءِ بابتءَ جوانیں مَنانکے داتگ۔ آئیءَ زَرتشتءِ زَمانگءَ را ہزار ءُُ ہشتاد(1080) سال چہ مہترعیسیٰءَ پیش کُشتگ“3؎۔ بزان چہ مرچی ءَ اَندزہ سے ہزارسال (3000) سال سار ئیگ اِنت۔”پیگمبر زَر تشت ہپتادءُُ ہپت (77) سالءِ عمرءَ بیران بوتگ4؎“۔
میترائی (مِہرپَرستش، خورشیدپَرستش)کہ روچءِ سُجدہ کنوک بوتگ اَنت۔ ہما دورءِ رَمل کَشّ یانجومی (Strologer)ءُُ ریاضی داناں (athematicians M) وتی ہَپتگءِ ہَپتیں روچ گوں آسمانءِ اِستالانی(Planets) نامانی ہمدپی (برا بری)ءَ ٹاہینتگ اَنت۔پہ دَروَرءَ اِدءَ پیش اِش داراں کہ کُجام کُجام اَنت۔
میترائی ہَپتگءِ روچانی نام:۔(1)کیوان شید(2) مِہر شید (3) مَہ(ماہ) شید(4)بہرام شید (5)تِیرشید (6) اور مزد شید یا ہُرمزدشید (7) ناہید شید“ 5؎۔
اے بوت اَنت میترائی دورءِ ہَپتگءِ ہپَتیں روچانی نام کہ اِستالانی نامانی سرءَ اَنت۔ نوں پہ شُمے زا نَگءِ ہاترءَ اِدءَ بلوچی،پارسی ءُُ اَنگریزیءَ ہمے اِستالانی ناماں دیاں۔رَندءَ اِشانی نامانی ہمراہیءَ بزانتانی ءِ دَرگیجگ ءِ جہد ءَ کناں کہ اے بلوچی ءَ کُجام کُجام اِستال اَنتءُُ پہ کُجام بزانتاں زُورگ بوتگ اَنت۔
(1) کیوان شید:بلوچی ءَ زال اِنت۔پارسی ءَ زحل اِنت۔ اِنگریزیءَ Satrun اِنت۔
(2) مِہرشید:۔ بلوچی ءَ روچ اِنت۔پارسیءَ خورشید اِنت۔ اِنگریزی ءَSun اِنت۔
(3)مَہ شید:۔ بلوچیءَ ماہ اِنت۔ پارسیءَ مَہ اِنت۔ اِنگریزیءَ Moon اِنت۔
(4) بہرام شید:۔ بلوچیءَ بہرام اِنت۔ پارسیءَ مریخ اِنت۔اِنگریزیءَ Mars اِنت۔
(5)تِیرشید:۔بلوچیءَ تِیرءُُ بَندانت۔پارسیءَ عطارداِنت۔اِنگریزیءَ Mercury اِنت۔
(6) اُورمزدیا ہُرمزدشید:۔بلوچیءَ پَورانت۔پارسیءَ مُشتری اِنت۔ اِنگریزیءَ Jupiter اِنت۔
(7) ناہیدشید:۔بلوچیءَ بام(بامءِ اِستال) اِنت۔ پارسیءَ زُہرہ اِنت۔ اِنگریزیءَ Venus اِنت5؎۔
چہ اِستالانی نامانی بزانتانی دِیگءَ پدنوں ”شید“ءِ بزانتءَ دیاں کہ ہَمُک اِستال ءِ دیم یاگُڈسرءَ پہ کُجام بزانتءَ دِیگ بوتگ۔ یاکہ اِدءَ اِشیءِ دِیگ ءِ مُراد چے اِنتءُُ چے پَدّر کنت؟۔
شید:۔بلوچیءَ رُژن گُشگ بیت۔ پارسیءَ نور\روشن گُشگ بیت۔ اَنگریزیءَ Light گُشگ بیت۔اے بوت اَنت ”شِید“ ءِ بزانت کہ ماں بلوچی، پارسی ءُُ انگریزیءَ اِشیءِ بزانت ”رُژن“ اِنت۔
چہ میترائی روچانی نامانی پیش کَنگ ءَ رَند پہ زانَگءِ ہاترءَ اِدءَ بلوچءُُ پارسیءِ ہَپتگءِ روچانی ناماں نبشتہ کناں۔تاکہ اے دویں زُبانانی روچانی نام زانَگ ببنت کہ کُجام کُجا اَنت۔
بلوچی ءِ روچانی نام:۔شَمبے، یکشَمبے،دوشَمبے، سیشَمبے، چار شَمبے، پشَمبے،جمعہ (آدینگ)۔
پارسیءِ روچانی نام:۔ شَنبہ، یکشَنبہ، دوشَنبہ، سیشَنبہ، چہار شَنبہ، پنج شَنبہ، جُمعہ۔
چہ اِشیءَ پدمیترائی دورءِ ہما اِستالانی ناماں دوبارہ نبشتہ کناں کہ آہاں پہ وتی ہَپتیں روچاں پِرکتگ اَنت۔دومی ہما روچانی رِدءُُ بندگوں اَنوگیں بلوچیءُُ پارسیءِ کُجام کُجام روچاں ہمدپ اَنت۔ پہ دَروَرءَ اِدءَ بچاراِت۔
(1)کیوان شید:۔ بزانت زالءِ اِستال ءِ روژنائی اِنت۔اے گوں شَمبےءَ ہمدپ اِنت۔
(2)مِہرشید:۔ اِشیءِ بزانت روچءِ روژنائی اِنت۔اے گوں یکشَمبےءَ ہمدپ کنگ بوتگ۔
(3)مَہ شید:۔ اِشیءِ بزانت ماہءِ روژنائی اِنت۔اے گوں دوشَمبےءَ ہمدپ کنگ بوتگ۔
(4)بہرام شید:۔ اِشیءِ بزانت بَہرامءِ روژنائی اِنت۔اے گوں سیشَمبےءَ ہمدپ کنگ بوتگ۔
(5)تِیرشید:۔ اِشیءِ بزانت تِیرءُُ بَندانی روژنائی اِنت۔اے گوں چارشَمبے ءَ ہمدپ کنگ بوتگ۔
(6)اورمُزداشیدیا ہُرمزشید:۔اِشیءِ بزانت پَور(پَورانی) روژنائی اِنت۔ اے گوں پشَمبےءَ ہمدپ اِنت۔
(7)ناہیدشید:۔ اِشیءِ بزانت بامءِ اِستالءِ روژنائی اِنت۔اے گوں آدینگ(جمعہ)ءَ ہمدپ کنگ بوتگ۔
اے بوت اَنت میترائی روچانی نام کہ گوں بلوچیءُُ پارسیءِ کُجام کُجام روچاں ہمدپ کنگ بوتگ اَنت۔ ہمے ڈولءَ کہ ”شید“ءِ گال اِنت کہ میترائی ہَپتگ ءِ ہَمُک روچ ءِ دیم اَتکگ۔ ہمے پیم ءَ شَمبے(شَنبہ) ءِ گال اِنت کہ بلوچی ءُُ پارسیءِ روچانی دیمءَ کیت اِنت۔گُڑا اِشیءِ بابتءَ مارا چارگ ءُُ تَپّاسگ لوٹ اِیت کہ شَمبے (شَنبہ)ءِ رِیشگ چہ کجا اَنت ءُُ اِشیءِ بزانت (مانا) چے اِنت؟۔
”ہشتمی سدی عیسویءَ چینی بُت پرستانی”بُدمت“ ءِ دینی زانوگرے ءَ ہَپتگءِ روچانی نام بارہءَ نبشتہ کُتگ کہ” یوشَمبت،دوشَمبت، سہ شَمبَت، چَر شَمبت، پنج شَمبت، شش شَمبت ءُُ شَمبت بوتگ اَنت۔ گمان ہمیش اِنت کہ چہ بَلک(بلخ)ءِ بُت پَرستانی(بُدمَت) دین ءِ مَنوگرانی وت ماں وت دین دوستی ءُُ یکجاہے تاں دومی جاہءِ رَؤ آ (روگ ءُُ آہگ) ءِ سببءَ ایرانی ہَپتگءِ روچانی نام اُودءَ شُتگ اَنت ءُُ اے بُندرءَ چینی بوتگ اَنت۔
بَلئے مارا اے گَپءِ پکائیں گواہی رَس اِیت کہ ہمے”شَمبت“ءِ گال کہ ہَمُک روچ ءِ گُڈ سرءَ اَتکگ کہ اِشیءِ بزانت رُژن(رُژنائی)اِنت۔ اے ایرانی زُبان ءِ وتی بُندَری وشءُُ تامداریں گالے کہ چہ اشکانیانی (پارتیانی) زَمانگءَ گندگ بیت کہ شَن]ی[۔ با“ ہما شَنی بہاتہ اِنت۔ بزانکہ زال (کیون)ءِ روژنائی یا روچ اِنت کہ اَوِستائیءِ ”شَم۔ پَت“ ءِ بزانت وَرگ ءُُ دانءِ کِشگ اِنت کہ گوں ہمیشیءَ ہم بزانت اِنت۔”اشکانیانی یا پارتیانی زَمانگ چہ مہتر عیسیٰءَ 247 سال ساریءَ بِندات بوتگ ءُُ چہ مہتر عیسیٰ ءَ 224 سال رَند ہَلّ اِتگ6‘؎‘۔ رُومیانی شَمبے (شَنبہ)کہ ساترون (Satrun) اِنت۔ہاوندءِ دانءِ کِشگءِ روچءِ بزانتءَ دنت۔ہمے ڈولءَ ایرانی زُباناں ماں اَوِستاءِ گالبَلداں ”شم“ءِ بزانت وَرگ نوشَگءُُ پِٹّگ (تَرمپ) اِنت۔یورپی آدگہ کوہنیں زُباناں شَمبے(شَنبہ)ءِ بزانت ساترون ءِ روچ (Saturn.di)ءُُ Same.diاِنت کہ اِشانی بزانت”دانءِ روچ“ اِنت۔
اِدءَ اے گپ شَریءَ زانگ بیت کہ شَمبے(شَنبہ) ءِ روچ چہ لاتینی”سِمباتی“ چہ ابرانی(عبرانی)ءِ شبات بزانکہ چہ ”دَم کَنگ“ ءَ زورگ نبوتگ۔بلکیں اے چہ لاتینی زُبانءِ گال سِمِ۔بہاتی (Seme.bahati)ءَ زُورگ بوتگ۔ اِشی ءِ بزانت ہاوند(اللہ)ءِ دانءِ چِنَگءِ روچ ساتروں (Satrun)اِنت۔رَندءَ چہ عیسائی دین ءِ دیمروئیءَ رُوم (Rome)ءِ بادشاہانی زَمانگ ءَ ابرانیءِ شبات گوں لاتینی زُبانءِ سِمِ بہاتی (سِمباتی) ءَ ہمدپءُُ ہم بزانت کنگ بوتگ۔
شَمبت(شَمبے، شَنبہ) ءِ گال ہندوایرانی زُباناں چہ لاتینی ءَ زُرتگ۔ بزانکہ شَمبتءِ بنیاد چہ لاتینی زُبانءَ اِنت۔دومی چہ اِبرانیءِ شبات ءُُ لاتینیءِ سَمباتی ءِ ہم اُمری(عمری)ءُُ بزانتانی یک بوہگ ءَ اے مردم را رَد دات کن اَنت۔ بَلئے ماں انگریزی گالبَلداں اِشانی رِیشگ بیان کنگ بوتگ اَنت کہ اِبرانیءِ شبات اوں چہ لاتینییءِ سِمباتیءَ زُورگ بوتگ کہ اِشیءِ رِیشگ چہ لاتینیءَ اَنت“۔
”اگاں ایشیائی زُبان بزانکہ ماں سنسکرتءَ شَمبے(شَنبہ)ءَ شوہاز بکناں۔گُڑا کوہنیں ہندوانی گور ءَ زال (زحل) ءِ اِستال ءَ”شَنی“ گُشگ بوتگ۔مردم اَنچوش سرپد بیت کہ شَمبے،شَنبہ (شَنبت۔شَمبت) ساتروں ءِ روچ(کیون) سنسکرتءِ گالےءُُ ہمے ڈول ءَ سنسکرت ءَ شَمبے(شَنبہ) (شَنبت۔ شَمبت)ءِ بزانت ساتروں (کیون) ءِ روچءِ بزانتءَ دنت۔ اَوِستائیءِ بہا(بہاتہ) اوں پہ تِرپوکیں اِستالءِ بزانتءَ زُورگ بوتگ کہ”کیون شید“ اِنت۔ سنسکرت ءَ شَمبے (شَنبہ) ءَ”شَنی وار“ گُش اَنت۔ بزانکہ شَنی(کیون)ءِ روچ اِنت۔ ہمے ڈولءَ سنسکرتءِ”پَر۔بہاتہ“ ءِ گال پہ روچ (روچءِ بُنگیج،سباہ)ءِ بزانتءَ زُورگ بوتگ۔
اِدءَ مارا ہمے سرپدی رَس اِت شَمبتءِ بُنزہ چہ لاتینیءَ اِنت۔اِشیءِ بزانت پہ”رُژن“ءَ زُورگ بوتگ۔بزانکہ پہ زالءِ اِستال(کیون)ءِ رُژن ءَ زُورگ بوتگ ءُُ پہ شَمبے(شَنبہ)ءِ روچءَ کار مرز بوتگ۔
چہ ”شَمبت“ ءِ بُنزہءُُ بزانتءِ زانگءَ پدنوں مارا چیزے گپءِ سرءَ چار ءُُ تَپّاس کنگ لوٹ اِیت۔ بلوچی ءِ ”شَمبے“چہ اَنوگیں پارسیءِ”شَنبہ“ءَ زُورگ بوتگ یا کہ اِنّان۔دومی ”شَمبت“ چواے دگہ آریائی (ہندوایرانی) زُباناں وت بلوچی ءِ کوہنیں گالے یاکہ اِنّاں۔ اگاں کوہنیں گالے گُڑا چے وڑءُُ پیم ءَ چہ شَمبت ءَ بلوچیءِ”شَمبے“ بوتگ؟۔
پہ اے کارءِ واستا ماراساری ءَ شَمبت،شَمبےءُُ شَنبہءِ آب (Alphabet) چارَگءُُ تَپّاگی اَنتءُُ اِشان پد ما رااِشانی توارینک چارگی اَنت۔
(1)اَوِستائی شَمبتءِ آب:۔ (شَ،م،ب،ت)۔
(2) بلوچی شَمبےءِ آب:۔ (شَ،م،ب،ے)۔
(3)پارسی شَنبہءِ آب:۔(شَ،ن،ب،ہ)۔
اگاں شَمبتءُُ شَمبےءِ آباں بچاراں۔گُڑاہمے گندگ بیت کہ بلوچیءَ شَمبتءِ ایوک ءَ یک آبے کہ ”ت“ اِنت۔اے گوں ”ے“ءِ آبءَ مَٹ بوتگ۔ نوں مارا ہمے دَرگیجگی اِنت کہ شَمبتءِ یکیں ”ت“ءِ آب بلوچیءَ چتورگوں ”ے“ ءِ آبءَ بدل بوتگ (اَنچیں جاہ ءَ ”ت“ ”ہ“ ءِ توارءَ اوں کَشّ اِیت)۔ اے بابتءَ بلوچیءِ لہتیں گال (الفاظ) پہ دَروَر پیش کناں کہ آہانی گُڈسَرءَ ”ت“ ءِ آب اَنت کہ گُشگءِ وہدءَ چہ دپ ءَ توارینک اِش چتور گوں ”ے“ ءِ آبءَ بدل بنت۔پہ دَروَر ءَ اے گالاں بچاراِت۔
(1)پِت:۔ پِتءِ گالءِ ”ت“ءِ آب گُشگ ءِ وہدءَ گوں ”ے“ءِ توارینک ءَ بدل بیت۔چہ پِتءِ بدلءَ ”پے“ گُشگ بیت۔پہ دَروَرءَ منی ”پے“۔بزانکہ منی پِت۔
(2)چِت:۔چِت گالءِ ”ت“ءِ آب گُشگ ءِ وہدءَ گوں ”ے“ءِ توارینکءَ بدل بیت۔چہ چِت ءِ بدلءَ ”چے“ گُشگ بیت۔ پہ دَروَرءَ ”من چِیزّے چے“۔ بزانکہ من چِیزّے چِت۔
(3) کیت:۔کیتءِ گالءِ ”ت“ءِ آب گُشگ ءِ وہدءَ گوں ”ے“ ءِ آب ءِ توارینکءَ بدل بیت۔چہ کیتءِ بدلءَ ”کے“ گُشگ بیت۔ پہ دَرورءَ ”چاکر اَنوں کے“۔ بزانکہ چاکراَنوں کیت۔ بَلئے بُندری گال۔پِت،چِت ءُُ کیت اَنت۔
اے بلوچیءِ ہماپیمءِ گال اَنت کہ اِشانی توارینک چہ لِلّکءُُ دنتانانی سرءَ گِیشّ اَنت۔ بازبری ہمے رنگیں گال نیم بُندگیں دُروشمےءَ چہ دپءَ دَرکا اَنتءُُ ہما دیمءِ گوشدارگ ءُُ گُشوک دویں نہ ماراَنت کہ گُشوکءَ ہما گال ءِ گُڈی آب نیم بندگی ءَ گُشت۔ہمے توارینک”شَمبت“ءِ ”ت“ءِ آبءِ بوتگ کہ گُشگءِ وہدءَ ”ت“ ءِ آب گوں ”ے“ ءِ آبءَ بدل بوتگ کہ بُندرءَ اے ”شَمبت“ بوتگ۔رَندءَ چہ بازیں گُشگ ءَ چہ شَمبت ءَ شَمبے جوڑ بوتگ کہ بلوچی ءِ وتی کوہنیں گالے گندگ ءُُ زانگ بیت کہ بلوچیءَ چہ اَوستائیءَ گوں اِنت کہ اِشیءِ بُنزہءُُ رِیشگ چہ لاتینی زُبانءَ اِنت۔
شَمبت کہ اِشیءِ رَندی توارینک ماں بلوچیءَ شَمبے بوتگ۔اے نوکیں پارسی ءِ گالے نہ اِنت۔ بلکیں چہ اشکانی(پارتی) زُبانءِ ”شَنی با“ چہ ہمیشیءَ اِنت۔ دومی پارتی، پہلوی،پارسیءُُ بلوچی ہندو ایرانی (آریائی) شاہ(شاخ) اَنت۔ اِشانی سک باز گال یک اَنتءُُ یکیں بزانت ءَ دی اَنت۔
بَلئے اگاں پارسیءِ ”شَنبہ“ءَ بچار ئے۔گُڑا ہمے گندگ بیت کہ اے گوں اشکانی (پارتی)ءِ ”شَنی با“ ءِ توارینکءَ سک نزیک اِنت۔پہ دَروَرءَ اِدءَ دوینانی آباں نبشتہ کناں۔
شَنی با:۔ (شَ،ن،ی،ب،ا)۔
شَنبہ:۔ (شَ،ن،ب،ہ)۔
چہ دویں گالانی آبانی چارَگءَ ہمے گِندگ بیت کہ پارسیءَ ”شَنی با“ ءِ ایوک ءَ ”ی“ءِ آب دور داتگءُُ اَلپ”ا“ ءِ توارینک گونڈگپتگ۔ چہ ”ا“ءِ توارینکءِ بدلءَ ”ہ“ءِ توارینک جوڑ بوتگ۔ اَنوں چہ”شَنی با“ءِ بدل ءَ ”شَنبہ“ گُشگ بوہگءَ اِنت۔ اِدءَ ہمے گندگ بیت کہ پار سیءِ شَنبہ چہ ”شَنی با“ءَ زُورگ بوتگءُُ بلوچی ءِ شَمبے چہ”شَمبت“ءَ زُورگ بوتگ۔ اگاں چہ پارسی زُبانزانت ءُُ گالبَلدانی داتگیں دَروَراں بچارئے۔گُڑا”شَنی با“ءُُ ”شَمبت“ ءِ بُنزہ چہ لاتینیءَ اَنت کہ رَندءَ آریائی زُبانانی وتی کُتگ اَنت۔
اگاں ”آدینگ“ءِ نام یاگال ءِ سرءَ دلگوش دیاں کہ اِشیءِ بُن رِیشگ چہ کُجا اَنت؟۔ گُڑاماں سنسکرتءَ اِشیءِ بزانت موکل(چھٹی)ءِ روچ اِنت کہ اے گوں اِبریءِ ”شبات“ ءَ ہم بزانت اِنت کہ شباتءِ بزانت دَم کَنگءِ روچ اِنت۔بَلئے چہ پَٹ ءُُ پول ءَ ہمے زانگ بوتگ کہ ”آدینگءِ گال کوہنیں پارسی(پارسی باستان)ءِ Ati.Ayanaka بوتگ کہ اِشیءِ بزانت یکجاہےءَ روگءُُ مُچ بوہگ اِنت۔اے گوں اَربی (عربی)ءِ ”جمعہ“ءَ ہم بزانت اِنت کہ جمعہ ءِ بزانت پہ اِبابت(عبادت)ءَ یک نامینتگیں (پکائیں) جاہے ءِ مُچ بوہگ اِنت۔اگاں آدینہ (آدینگ) جمعہءِ رَندی رَجانک کتگیں اَربی گالے بوت اِنت۔گُڑا سنسکرتءِ آدینہ ءِ بزانت کہ اِبابتءُُ یات کنگ اِنت ءُُ آدہیانہ ءِ بزانت اِبابت، دوا(دُعا)ءُُ پکر کنگ اِنت۔ اے دوینانی بزانت یک زانگ بنت۔گِندگءَ دومی شون داتگیں ”آدیدانہ“ ءِ گال ءِ ریشگ اَوِستا(پارسی)ءِ چہ اَہامنشیانی (Achaemenid) دورءَ پیداک اَنت کہ اِشیءِ بزانت اِبابت اِنت۔ ”اَہامنشیانی ءِ دوردوسدءُُ بیست سال ءِ بوتگ۔بزانکہ چہ مہتر عیسیٰ ءَ پنچ سدءُُ پنجاہ (550B.C) سال پیش بندات بوتگءُُ چہ مہترعیسیٰءَ سے سدءُُ سی (330B.C)سال ساریءَ ہَلّ اِتگ“6؎۔
ماں سنسکرتءَ جمعہ ءِ روچ کہ ”شَکَروار“ اِنت۔اِشیءِ پَدّریں بزانت”شُکرءِ روچ“ اِنت۔ بوت کنت کہ مُسلماناں ہمے یک جاگہےءِ مُچ(ہور) بوہگءِ روچ چہ کوہنیں ”دینے“ءَ زُرتگ۔ پر چا کہ آدینہءِ دود (رسم)چہ اسلامءَ ساری اِنت ءُُ ماں ایرانی مانوئیءُُ عیسائیانی سالدراں مان بوتگ۔ہمے سالدارانی تپاسگ ءِ رِدءَ دَم کنگءِ روچ پہ آدینہءِ بزانتءَ یک جاہے ءِ ہوربوہگءُُ اِبابت ءِ واستا شرتر بزانت دنت۔پرچاکہ مانوئی چہ جُمعہءِ بدلءَ دوشمبے(دوشنبہ)ءِ روچءَ ہور (یکجاہ)بوتگ اَنت ءُُ ہمے روچ آہاں پہ وتءَ پاکین ءُُ دَم کنگءِ روچ گچین کُتگ۔اگاں اے دوینانی بزانت وت ماں وت ءَ چَپ نہ اَنت۔ گُڑا بزانکہ دَم کنگ ءِ روچ ہمااِبابت (عبادت) روچ اِنت۔ہرحال سنسکرتءِ گال آدہیانہ ءِ بزانت اِبابت اِنت ءُُ آدینہ دَم کنگءِ بزانتءَ دنت۔ دوینانی بزانت ہمے یکیں اِنت۔
اَنوں کہ چندے گال، سوب، شیکر،مولم،گنجی، جتی،ساکم ءُُ آدینگ کہ پہ بلوچی روچانی ناماں زُورگ بوہگءَ اَنت۔ ہچ زانگ نبنت کہ چہ کُجا آرگ بوتگ اَنت۔ نیکہ اِشاں رِدءُُ بند اَست اِنت۔ نیکہ اِشانی راجدپتری(تاریخ) سرشون اَست۔ چہ آدینگ(آدینہ)ءَ اَبید کہ ”جمعہ“ءِ کوہن تریں نام بوتگءُُ بلوچستانءِ زِرکنکی یازِرباری ءُُ اے دگہ بازیں دَمگاں پہ جمعہءِ جاہءَ زُورگ بوتگءُُ بوہگءَ اِنت کہ بازجاہاں جمعہ ءِ روچ ءَ جمو یاآدینگ دویں گُشگ بوہگءَ کہ رِندءَ پہ دین دوستی ءَ چہ آدینگءِ بدلءَ گیشترجاہاں جُمعہ زُورگ بوتگ۔
اَنوں اے نوک جوڑ کتگیں بلوچی روچانی ناماں راجدپتری(تاریخ) سرشون (حوالہ) اے وہدی ہچ گندگ بوہگءَ نہ اَنت۔ نیکہ کوہنیں بلوچی لبزانکءِ (شاہِریءُُ کِسّہانی) توکءَ گندگ بنت۔ نیکہ آیارئی (ہندوایرانی) راجانی روچانی توک ءَ اَست اَنت۔
اَلبتہ ”گنجی“ءِ نام گوں شمبےءِ روچءِ ہمراہیءَ پنجگورءِ دَمگءَ ”شمبے گنجی“ گُشگ بیت۔ بَلئے چہ جُست ءُُ پُرس ءِ رِدءَ ہمے آسردیمءَ اَتکگ کہ پیشءِ زمانگءَ اے پہ”شِرکءُُ پالی“ گُشگ بوتگ کہ شَمبے تاہ (طاق) اِنت۔ مردمانی دلءَ شَمبے وشیں روچے نہ اِنت۔ بزانکہ شُمّیں روچے۔ ہمے گندگ بیت کہ اے چہ ہما ”شمبے ءُُ شانزدہ“ءَ زُورگ بوتگ۔ پمیشکا شمبے ءِ ہمراہیءَ”شمبے گنجی“ گُش بوتگ۔ چہ ہمے دَمگ ءَ اَبید سرجمیں بلوچستان (ایران، پاکستان، اوگانستان)ءَ گنجی گُشگ نبیت۔نیکہ ہمے نوک جوڑ کُتگیں روچانی ساریءَ کارمزر کنگءِ رواج بوتگ۔
دومی ہمے روچانی دیمءَ تاریخ 7020 اِنت۔ اے تاریخ چہ کُجا آرگ بوتگ؟۔ ہچ زانگ نبیت اِنت۔ چوہمے نوکیں روچانی وڑءَ اے وہدی اِشیءِ ہچ مَنانک دِیگ نبوتگ۔ پرچاکہ عیسوئی تاریخ کہ دُنیاءَ مَنگ بوتگ۔ مرچی آ 2020 عیسوئی اِنت۔ ہمے ڈول ءَ اِسلامی تاریخ اِنت کہ مرچی آ 1441 ہجری اِنت۔بَلئے 7020گوں کُجام راجءِ سالدرءَ ہمدپ اِنت؟۔
نوک شوہاز کُتگیں سال 7020ءُُ ہمے نوکیں روچانی نامانی شِنگ کنگ ءَ باید اِنت پولکار، دپتر زانت، زبان زانت،علم دوست، لبزانکی گل، اکیڈمیءُُ راجی اِدارہانی اے زمہ واری بیت۔ تاں وہدیکہ اے رنگیں بے مَنّانکیں چیزاں مَنّانک نبیت۔ اِشانی گرءُُ دارءَ بکن اَنت۔ تاکہ جوانءُُ دلجم ءُُ پکائیں مَنانک (ثبوت) دیمءَ آرگ نبیت۔ اَبیدچہ مَنانک اِشانی شِنگءَ وتءَ را چہ راجدپتری (تاریخی) رَدیاں بہ رَکین اَنت۔اے رنگیں چیزپہ مَندرءُُ زور زُبانءُُ راجدپترءِ سرءَ مُشگ مبنت۔22.6.2020۔
٭
1؎۔ اَوستاءِ روچانی نام چہ شَنگ بوتگیں ”ویڈیو کلپے“ءَ زُرتگ اَنت۔
’) (Old persian Language. TheCuneiform
2.4:۔http://en.wikipedia.org/w/index.php?
؎3:۔ بلوچی زبان وادب کی تاریخ (ایک جائزہ) تاکدیم 55۔
ناشر۔ سیدہاشمی اکیڈمی لیاری۔ 1987.(سیدظہورشاہ ہاشمی)۔
4؎:۔Parthian(empire).Ancient.History Encyclopedia.
5۔ pezhvakeiran.com
6؎:۔AchaemenidEmpire.wikipedia
٭٭٭
